PL |  EN

KAROL STRYJA IN MEMORIAM





Dwadzieścia jeden lat temu zmarł Karol Stryja (2 lutego 1915 – 31 stycznia 1998), od dwudziestu – filharmonicy śląscy i Mirosław Jacek Błaszczyk grają koncerty pamięci twórcy marki Filharmonii Śląskiej. W tegorocznym, w piątek 25 stycznia wystąpią także znakomici soliści – wybitny organista Roman Perucki i jeden z najznakomitszych flecistów swego pokolenia – Łukasz Długosz.
Program tego muzycznego spotkania zbudowano podług reguł, jakie stosował prof. Karol Stryja: dzieło z kanonu mistrzostwa, wielka klasyka i muzyka naszego czasu.
W piątkowym koncercie pierwsze z tych ogniw wypełni Toccata i fuga d-moll BWV 565 Johanna Sebastiana Bacha. Choć powszechnie przyjęta, nazwa tego utworu nie odpowiada nazwie historycznej. W szeregu istniejących odpisów z czasów Bacha i nieco późniejszych, utwór ten określano jako „Toccata” lub „Toccata con fuga” (toccata z fugą). Nie ustalono dotychczas, gdzie ani kiedy kompozycja ta powstała. Część badaczy wiąże ją z pobytem Bacha w Arnstadt, inni z kolei z Weimarem. Wskazywane są pewne cechy kompozycji bliskie utworom skrzypcowym (m.in. struktura tematu fugi, wykorzystującego tzw. pustą strunę i regularne zmiany smyczka), co mogłoby oznaczać nawet to, że owa toccata jest organową transkrypcją utworu skrzypcowego (na to wskazują liczne unisony, zdwojenia oktawowe, które pierwotnie mogły być jednogłosową fakturą wiolinową). Według wcześniej przyjętych ustaleń, utwór ten stanowi sobą utrwaloną nutami improwizację organową Bacha.
Muzykę naszego czasu reprezentować będzie Bernardus Fresken – Koncert na flet, organy i orkiestrę Enjotta Schneidera. To urodzony w 1950 r. czołowy niemiecki kompozytor muzyki filmowej, w 2013 roku wybrany na prezydenta Niemieckiego Stowarzyszenia Kompozytorów (DKV). W młodym wieku nauczył się gry na wielu instrumentach (skrzypce, fortepian, akordeon, trąba i organy). Miał 19 lat, gdy został organistą w Huningue we Francji. Aktywnie działał jako dyrygent, a także jako wokalista i klawiszowiec w zespole popowym „Kaktus”. W 1969 r. rozpoczął studia z zakresu teorii muzyki, edukacji muzycznej, organów i trąbki w Musikhochschule we Fryburgu, studiował też muzykologię, germanistykę i językoznawstwo na tamtejszym uniwersytecie. Był profesorem teorii muzyki w Hochschule für Musik w Monachium, od 2011 roku wykłada kompozycję w Hochschule für katholische Kirchenmusik & Musikpädagogik Regensburg. Autor licznych publikacji, w tym książki Pop Music, od studiów muzykologicznych po monografie kompozytorów.
Kompozytorski dorobek Enjotta Schneidera charakteryzuje wirtuozowski splot szerokiej gamy stylów – od technik seryjnych po muzykę rockową – i obejmuje utwory na orkiestrę i organy, muzykę kameralną oraz kompozycje wokalne i muzyczne. Stworzył koncepcję „Gesamtkunstwer”, łącząc tradycyjne techniki teatru muzycznego z dźwiękiem, oświetleniem i audiowizualnymi kolażami. Skomponował m.in. musical na stulecie niemieckiego klubu piłkarskiego FC Schalke 04 i kompozycję wokalną Orbe rotundo z łacińskimi tekstami średniowiecznymi (analogia do Carminy Burany Orffa; premiera Monachium, 2010).
Sam Maurice Ravel miał stwierdzić: „Napisałem tylko jedno dzieło – Boléro. Niestety, nie ma w nim muzyki”. Był zaskoczony i zakłopotany fantastycznym sukcesem utworu, który stał się jednym z najpopularniejszych dzieł muzyki klasycznej, a który on uważał zaledwie za „eksperyment”, kawałek „orkiestrowej tkanki bez muzyki”. Do stale powtarzającego się rytmu wybijanego na werblu rozwinął długą zapętloną melodię, wciąż tę samą, ale wykonywaną za każdym razem przez coraz większą liczbę instrumentów (na końcu – 26), która na końcu pada pod własnym ciężarem. Ta poglądowa lekcja instrumentoznawstwa i instrumentacji w jej obsesyjnym charakterze ma coś, co porywa publiczność na całym świecie. I wciąż inspiruje; wystarczy posłuchać Exodus Wojciecha Kilara. W stwierdzeniu, że napisał tylko jedno dzieło Ravel był wobec siebie niesprawiedliwy. Dla uzasadnienia tej tezy proponujemy poemat chorograficzny La Valse – wirującą apoteozę wiedeńskiego tańca, wzbogaconego olbrzymią dawką dramatyzmu.

Sponsor Cyklu Koncertów Złota 13

25 stycznia 2019, piątek godz. 19 [T] [S] [Z13] [O]
Sala koncertowa im. Karola Stryji, Filharmonia Śląska
Karol Stryja in Memoriam
Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Śląskiej
Mirosław Jacek Błaszczyk – dyrygent
Roman Perucki – organy
Łukasz Długosz – flet
Program:
Johann Sebastian Bach – Toccata i fuga d-moll BWV 565
Enjott Schneider – Bernardus Fresken Koncert na flet, organy i orkiestrę
Maurice Ravel – Boléro
Maurice Ravel – La Valse

Projekt "Rozbudowa Filharmonii Śląskiej w Katowicach" współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Priorytetu XI Kultura i Dziedzictwo Kulturowe, Działania 11.2 -Rozwój oraz poprawa stanu infrastruktury kultury o znaczeniu ponadregionalnym Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013.